مسئله گرمایش گلخانه و رسیدن به دمای مناسب و مدیریت آن، امری مهم و حیاتی برای گلخانهداران محسوب میگردد چرا که ارتباط مستقیم با کشت و پرورش محصولات دارد. از یک طرف سرما باعث میشود تا محصولها یخ زده و از سوی دیگر، گرمای بیش از حد محیط یکی از عوامل نابودی گیاهان است و از این رو باید از گل و گیاه در مقابل گرما محافظت شود.
در قدیم اکثر کشاورزان نمیتوانستند در زمستان محصولی کاشته و برداشت کنند چرا که سرمای شدید این اجازه را به آنها نمیداد؛ اما در یک گلخانه همیشه اینطور نیست و وجود و وظیفه گلخانه پرورش هر محصولی در فصول سرد است. از این رو باید از سیستمهای گرمایشی کارآمد استفاده کرد.
روشهای گرمایش گلخانه مختلف و بسیاری وجود داشته و همچنین در کنار این روشها، نکاتی نیز وجود دارند که با رعایت آنها میتوان به دمایی مناسبتر دست یافت. در این مطلب به انواع روشهای گردم کردن گلخانه میپردازیم و به این سوال که چگونه گلخانه را گرم کنیم پاسخ میدهیم. در نهایت لیستی از انواع سیستم گرمایشی گلخانه و نکاتی که باید رعایت شوند را خواهیم داشت.
اهمیت دما در سالن گلخانه
اگر در محیط گلخانه رفته باشید حتما متوجه دم و گرمای شدید آن را تابستان شدهاید، اما در زمستان خصوصا شبها اینطور نیست و سرمای زیاد مخصوصا در استانهایی نظیر کردستان، اردبیل، همدان اصفهان و مرکزی میتواند هر محصولی را از بین ببرد. بنابراین نیازست تا شکلدهی دما به صورت دقیقی ایجاد گردد. اهمیت گرمایش گلخانه در نیمه دوم سال را میتوانیم در این موارد بدانیم.
یک مورد اینکه باعث شده تا از یخزدگی محصول و نایلون جلوگیری شود. مورد دیگر اینکه با تامین دمای مطلوب، محصولات سرمازدگی را تجربه نمیکنند. همچنین استرس گیاهان کاهش یافته و از آفت در سالن جلوگیری میشود.
آیا سیستم گرمایش برای گلخانه نیاز است؟
بستگی به گونه گیاهی که در گلخانه کشت و پرورش داده میشود و آب و هوای منطقهای که گلخانه در آن قرار دارد، ممکن است به گرمایش نیازی نباشد! البته چنین موردی در کشور ما که چهار فصل هست به ندرت وجود دارد.
از سوی دیگر در کاشت گلخانهای، گیاهان گرمسیری و محصولات با دوره رشد طولانی که باید چندین فصل مختلف را پشتسر بگذارند، نیازمند سیستم گرمایشی گلخانه هستند و بنابراین باید بگوییم که یکی از اساسهای کار و بخشی جدا نشدنی این حوزه، استفاده از سیستمها و تجهیزات برای گرمایش گلخانه است.
روشهای گرمایش گلخانه بر اساس سوخت
روشهای گرم کردن گلخانه به انواع مختلفی تقسیم میشوند که تفاوت آنها اغلب در انرژی مورد استفاده برای تامین گرمای محیط است. سه مورد
- گرمایش گلخانه از طریق گاز
- تامین گرما به کمک گازوئیل
- گرم کردن گلخانه به کمک برق
را میتوانیم راهکارهای مناسب و اصلی بدانیم که هر کدام از این روشهای گرم کردن گلخانه مزایا و معایبی دارند. در قدیم شاهد سیستمهای گازوئیلی بودیم و امروزه بهترین روش سوخت گازی هست و برق نیز به دلیل قیمت و دسترسی آن کمتر مورد استفاده قرار میگیرد. این روشها را در ادامه توضیح میدهیم.
1. گرمایش گلخانه از طریق گازوئیل
همانطور که در نام این روش مشخص است در آن از احتراق گاز (یعنی سیستمهای گرمایش گازوئیلی) به کار گرفته میشود. قبل از اینکه فناوریهای جدیدتر که مقرون به صرفهتر هستند به کار گرفته شوند این روش یک روش کم هزینه و مناسب بود.
نکات مثبت آن را اینگونه میتوان ذکر کرد که: این روش پیادهسازی و نگهداری آسانی داشته و همچنین در این روش کنترل بر روی دما بالا است. اما معایب این روش نیز شامل: این روش با محیط زیست سازگار نیست و باعث تولید آلاینده گردیده و نسبت به روشهای نوین نیز هزینه سوخت بالاتری دارد؛ میشود.
2. گرم کردن گلخانه با سیستم گازی
امروزه این نوع، مناسبترین اقدام محسوب میشود. گرمایش سالن گلخانه با سیستمهای گازی کارآمد و مناسب بوده و با توجه به هزینههای مصرفی این سوخت، از لحاظ اقتصادی نیز مناسب است. ایجاد گرما در گلخانه با سوخت گاز در یک سو راحتی و هزینه کمتری داشته و در دیگر سو، کمترین آلایندگی را ایجاد کرده و شرایط محیطی مناسبی را برای محصولات و سالن فراهم نموده و در محیط زیست نیز تاثیر مثبت میگذارد.
همچنین برخی سیستمها هستند که راهکار سوخت دوگانه را ایجاد کرده و میتوان از گاز-گازوئیلی استفاده کرد.
3. تامین گرمای سالن به کمک برق
در این روش نیز از انواع محصولات برقی استفاده میشود و گرمایش گلخانه به کمک نیرو الکتریسیته صورت میپذیرد. هیتر برقی و المنتهای برقی دو مورد از وسایل این روش گرمایش در گلخانه هستند ولی در ایران به دلیل کمبود برق و هزینههای بالای آن امکان بهرهمندی از آن وجود ندارد.
در سالنهای گلخانهای که از این مورد بهره گرفته مزایایی همچون «سازگارب با محیط زیست و استفاده نکردن از سوختهای فسیلی آلایندهزا» و «بهرهوری بالا» و «تنظیم آسان و دقیق» را مشاهده شده ولی یکی از اصلیترین معایب این روش گرمایش گلخانه، نیاز به طراحی سیستمی دقیق به منظور استفادههای حرفهای است.
انواع سیستمهای گرمایش گلخانه
حال که به انواع روشهای گرم نمودن گلخانه پرداختیم وقت آن است که انواع سیستمهای گرمایش گلخانه را نیز معرفی کنیم. مهمترین بخش این مقاله، بررسی دستگاههای مدنظر هست تا بتوانید بهترین دستگاه را برای محیط کشت خود انتخاب کرده و در نهایت، محصولاتتان را با خیالی آسوده تولید و برداشت کنید. اگر از گلخانهداران بپرسید بهترین سیستم گرمایشی برای گلخانه کدام است احتمالا پاسخ آنها، راهکار گرمایش تابشی و یا گرمایشی موضعی میباشد. در این خصوص در ادامه این مطلب، توضیحات بیشتری را آوردهایم.
گرمایش تابشی گلخانه
در حال حاضر اکثر گلخانهها از این روش استفاده میکنند. نسل جدید سیستمهای گرمایشی را گرماتاب میدانند که در سالنهای گلخانهای نیز تحت عنوان دستگاه هیتر تابشی لوله ای L به کار رفته و گرمایشی قابل قبول ارائه میدهند. در این محصول تنها از امواج الکترومغناطیسی به کار گرفته میشود و اجرا کردن این روش نیز از نظر هزینه و بازدهی بسیار مناسب است.
میتوان گفت روش کار این سیستم مانند خورشید هست و امواج الکترومغانطیسی از طریق تابیدن به گیاهان منتقل و در نتیجه گرم شدن گیاهان و محیط را در پی دارد. محصولات تابشی در ظرفیتهای مختلف و اندازههای کوچک و بزرگ هستند تا در انواع گلخانه (چه کوچک و چه بزرگ و هر نوع محصولی) به کار بروند. نکته دیگر اینکه گرمایشی تابشیهای گلخانهای در سقف نصب شده و بدون آلایندگی هستند.
گرمایش گلخانه از مرکز
یکی دیگر از روشهای اصلی گرمایش گلخانه که مناسب سالنهای بزرگ هست، سیستم گرمایش مرکزی گلخانه است. در این روش یک ابزار گرمایش در مرکز گلخانه قرار میگیرد و گرمای تولید شده توسط این ابزار از راه کانال و یا لوله به سایر نقاط گلخانه منتقل میشود. در این مورد، یکی از کاربردیترین اقدامها، سیستم گرمایشی گلخانه از کف میباشد و به این صورت بوده که لولههای آب و یا جریانهای الکتریسیته که در زیر گیاهان قرار میگیرند، گرما را به محصولها میرسانند.
در سیستم گرمایش از کف، آب توسط موتور و یا بخاری که در مرکز قرار گرفته هست گرم میشود و توسط لولههایی که در قرار گرفتهاند به نقاط مختلف گلخانه منتقل میشوند. این روش برای گیاهانی که نیاز است ریشه آنها گرم بماند بسیار مناسب بوده اما اجرای آن میبایست در ابتدای ساخت گلخانه انجام گرفته و شامل هزینههای بسیاری هم میگردد.
گرمایش موضعی گلخانه
در این سیستم معمولا از مواردی مانند بخاری صنعتی و هیتر که با نام کوره هوای گرم شناخته شده، استفاده میشود. این هیتر و بخاریها در نقاط مختلف گلخانه قرار میگیرند. گلخانههای کوچک و متوسط میتوانند به راحتی این سیستم را به کار بگیرند. کورههای هوای گرم محصولاتی قدرتمند و بزرگ بوده که دارای دریچههای خروجی بوده و متناسب با نیاز سالن، دریچهها را میتوان به هر سو تنظیم کرد.
دستگاه جت هیتر
جت هیتر گلخانه نیز یک نوع دیگر در زمره سیستمهای گرمایشی است که برای تامین گرما در فضاهای گلخانهای استفاده میشود. این دستگاه به طور خاص به جهت ایجاد دمای مناسب برای رشد گیاهان طراحی شده و به ویژه در فصول سرد سال کاربرد دارد.
این سیستم به سرعت میتواند دما را افزایش دهد و به حفظ دمای مطلوب کمک کند. همچنین جت هیترها دارای راندمان حرارتی تقریبا بالایی هستند که مصرف سوخت را به حداقل میرساند و بهگونهای طراحی شدهاند که گرما را یکنواخت در فضای گلخانه پخش و از ایجاد نقاط سرد جلوگیری کنند. نکته دیگر اینکه جت هیتر میتواند با سوختهای مختلفی مانند گاز، گازوئیل یا بیوماس کار نماید. در کل، استفاده از جت هیتر در گلخانهها به تامین شرایط مناسب برای رشد گیاهان کمک و باعث افزایش کیفیت و محصول نهایی میگردد.
کدام دستگاه را برای گلخانه استفاده کنیم؟
تجهیزات و وسایل مختلفی برای هر کدام از روشهای گرمایش گلخانه وجود دارند و هر یک نیز کارکردی متفاوت دارند.
گرماتاب گلخانه و یا هیتر تابشی گلخانه که در روش گرمایش تابشی شمرده شده و استفاده میشود، میتواند بهترین گزینه به جهت گرم کردن گلخانه باشد. این دستگاه با تابیدن بر روی گیاهان و میوههای کشت، به صورت غیرمستقیم گرما را منتقل میکند. سیستمهای گرماتابشی میتواند از 7 متر شروع شده و تا 15 متر در سالنهای بزرگ نصب گردیده و در ارتفاع 3 تا 5 متر قرار میگیرند.
هیترهای تابشی از فن و مشعل و رفلکتور و لولههای آتشخوار تشکیل شده و با سوخت گاز کار میکنند. قابلیت استفاده در هر محیطی، ایجاد گرما در کمترین زمان، رسیدن به توان حرارتی 450 درجه، مصرف گاز 4 تا 5 متر مکعبی در ساعت، صرفهجویی 80٪ در برق و رساندن دما به کف سالن و خاک از جمله مزیتهای این دستگاه بوده که آن را به مناسبترین دستگاه برای گرمایش گلخانه تبدیل کرده است.
دیگ بخار آب در انواع روشهای گرمایش گلخانه نیز کاربرد دارد. دیگ بخار آب با بخار کردن آب هم به گرمایش و هم افزایش رطوبت در گلخانه کمک میکند. دستگاه دیگر بخاری گلخانه هست که در گذشته کاربرد بسیاری داشت یکی از وسایل کاربردی دیگر در گرمایشی گلخانه به حساب میآیند. بخاری گلخانهای همان کوره هوای گرم نیز مانند دیگ بخار آب در انواع روشهای گرم کردن گلخانه میتواند به خوبی عمل نموده و از آن میتوان در گرمایش موضعی و مرکزی سالنهای کشت استفاده کرد.
محصول جت هیتر نیز میتواند مفید باشد. این محصول در سقف نصب شده و مانند هیتر لولهای، نیازی به ساختار پیچیده و موتورخانه ندارد و بهطور موثری برای ایجاد و حفظ دمای مناسب در گلخانه قابل استفاده هستند. لازم به ذکر هست که برای نظارت بر دما و تنظیم خودکار هیترها، از سنسورهای دما استفاده نموده تا به طور مداوم شرایط را کنترل کنید و به بهبود دما برسید.
سایر ابزارهای مفید در گرم کردن گلخانه
روشهای گرمایش گلخانه تنها برای گرم نمودن هستند و در کنار گرمایش نیاز است از ابزارهایی به منظور بررسی رطوبت و دمای محیط گلخانه و مدیریت آن استفاده شود. این ابزارها و تجهیزات را به صورت مختصر آوردهایم.
-
ترمومتر
ترمومتر و یا دماسنج یکی از ابزارهای بسیار مفید و اساسی در گلخانه و سیستمهای گرمایشی و سرمایشی آن است. بدون وجود دماسنج و آگاهی از دما محیط نمیتوانید از وضعیت فعلی دما آگاه شوید. انواع مختلفی ترومتر وجود دارند که تفاوت آنها عموما در نحوه کار و دقت آنها است.
-
ترموهیگروگراف
وظیفه ترموهیگروگراف ثبت دما و رطوبت در زمانهای مختلف و ذخیره آن هست. به کمک این ابزار میتوان از وضعیت دما گلخانه در زمانهای مختلف آگاه گردید و در صورت نیاز تنظیمات و تغییراتی در سیستم گرمایش و آبیاری گلخانه ایجاد کرد.
-
هیگرومتر
هیگرومتر که رطوبتسنج نیز نامیده میشود میزان بخار و رطوبت هوا را نمایش میدهد. اگر رطوبت بیش از حد باشد میتواند باعث مریضی گیاهان شود. پس وجود این ابزار نیز به خصوص در گلخانههایی که از گرمایش به کمک بخار آب استفاده میکنند ضروری محسوب میگردد.
نکات مهمی که باید بدانید
در انتخاب سیستم گرمایشی گلخانه در کنار انتخاب بهترین گزینه و در نظر گرفتن مسائل مالی، میبایست برخی از نکاتی که مهم هستند را هم توجه داشت. ابتدا حتما با کارشناسان این حوزه و افراد قدیمی در صنعت گلخانهداری صحبت کرده تا هم آگاهانه سیستم را انتخاب نموده و هم از تجریبات آنها بهرهمند شوید. همچنین به برند مدنظر توجه کرده و از گارانتی، خدمات و اعتبار تولیدکننده غافل نگردید.
توجه به آب و هوای منطقه، اندازه و مساحت گلخانه و نوع گیاهان و میوهها نیز مسائلی هستند که میتواند در خرید گرمایشی گلخانه مهم واقع گردند. توصیه میکنیم برای سلامت سالن و محصول خود دستگاهی را تهیه کنید که آلایندگی نداشته تا محصولها خراب نشده و از بین نروند و برای محیط زیست هم آسبی نداشته باشند. البته به طور کلی میتوان گفت تمامی روشهایی که نام بردیم از انرژی پاک استفاده میکنند، هرچند ممکن است پیچیدگی بیشتری داشته باشند اما کارایی و بهرهوری مطلوبی فراهم نموده و مشکلات بسیار کمتری نسبت به سوختهای فسیلی و دستگاههای قدیمی برای محیط زیست به بار میآورند.
جمعبندی
در این بررسی به انواع روشهای گرمایش گلخانه و سیستمهای مختلف که برای گرم کردن گلخانه میتوان به کار گرفت اشاره کردیم. باید با توجه به مواردی که نیاز دارید و میزان بودجهای که اختصاص میدهید مناسبترین گزینه را انتخاب کنید. در نهایت اگر به دنبال بهترین سیستم گرمایشی گلخانه هستید و میخواهید انتخابی ویژه داشته باشید، حتما با گرما پارت تماس گرفته و نیز در واتس اپ پیام دهید، و یا در بخش نظرات همین مطلب اطلاعات خود را ارسال کنید.
مطلب کاملی بود. ممنون و خدا قوت