تاثیر گرمایش تابشی بر گیاهان چیست؟ این جزء اولین سوالاتی هست که وقتی در خصوص گرماتاب گلخانه ای صحبت میکنیم، به ذهن گلخانهداران و کشاورزان خطور میکند. اگر بخواهیم به صورت خلاصه بیان کنیم، پاسخ میشود اینکه سیستم گرمایش تابشی به فرآیند انتقال حرارت از طریق امواج الکترومغناطیسی اشاره دارد و تاثیرات قابل توجهی از جمله «افزایش دما»، «تاثیر بر فتوسنتز»، «رشد بهتر محصول»، «جلوگیری از بیماریها»، «حفظ سلامت گیاه» و «زمانبندی گلدهی» بر گیاهان دارد.
در کنار تاثیر هیتر تابشی گرماتاب بر گیاهان، مزیتهایی در استفاده از این دستگاه وجود دارد که باعث شده تا گلخانهها دیگر به دنبال هیترهای گازوئیلی قدیمی نباشند و به محصولات تابشی روی بیاورند.
در این مقاله میخواهیم ابتدا با هیترهای تابشی گلخانهای آشنا شویم، سپس مزیتهای آن را بیان نموده و در آخر، تاثیر گرمایش تابشی بر گیاهان را نام ببریم.
سیستم گرمایش تابشی گلخانهای چیست؟
سیستم تابشی گلخانهای یک روش پیشرفته به منظور تأمین حرارت سالنهای گلخانهها است که از امواج الکترومغناطیسی (تابش) برای گرم کردن فضا استفاده میکند. این سیستم به جای انتقال حرارت از طریق جریان هوا، حرارت را به طور مستقیم به گیاهان و سطوح گرم مینماید. حرارت ایجادی، از طریق لولهها و به کمک رفلکتور بازتابنده، به محیط پایین پرتاب شده و تا ریشه خاک رسیده و موجب گرم شدن میگردد.
یکی از سوالات رایج در بین کشاورزان اینست که اگر گرما به سمت بالا میرود، چگونه هیترهای تابشی که در ارتفاع بالای گلخانه نصب شدهاند، میتوانند گرمایش مورد نیاز را شکل بدهند؟
در واقع، گرما نوعی انرژی محسوب میشود که از طریق تابش به اشیاء منتقل میشود. در شرایطی که هوای گرم در کنار هوای سرد قرار میگیرد، این هوای گرم به سمت بالا حرکت میکند. اما نکته کلیدی اینجاست که انرژی تابشی تا زمانی که توسط جسمی جذب نشود، به گرما تبدیل نمیشود! به همین دلیل، گلخانهداران به استفاده از سیستمهای گرمایش تابشی پی بردهاند، زیرا این روش میتواند به طور مؤثری نیازهای حرارتی گیاهان را برآورده کند.
چرا گرمایش تابشی برای گیاهان؟
کنترل دقیق دما برای هر سالنی یک امر ویژه به حساب میآید و این کنترل دقیق دما با سیستمهای تابشی گلخانهای میسر میشود. سنسورهای دما که در این سیستمها به کار رفته، همان گرمای تابشی را حس نموده که گیاهان دریافت میکنند. این در حالی است که سنسورهای معمولی که در معرض هوا قرار دارند، فقط دمای محیط را اندازهگیری میکنند و نمیتوانند دمای اجسام را به درستی نشان دهند.
همچنین، دمای هوا در سیستمهای گرمایش تابشی معمولاً 3 تا 5 درجه سانتیگراد کمتر از دما در سیستمهای گرمایش هوای مرکزی است. این امر به ایجاد شرایط بهینه برای رشد گیاهان کمک میکند.
در گذشته، روشهای مرسوم برای گرمایش گلخانهها شامل استفاده از بخاری گازوئیلی گلخانه ای و سیستمهای همرفتی بود. این روشها باعث اتلاف انرژی زیادی از طریق سقف و دیوارها شده و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نیستند. علاوه بر این، اتلاف حرارت میتواند منجر به ایجاد شبنم روی گیاهان و ریزش قطرات آب از سقف گردد که به نوبه خود خطر بروز بیماریها و آفات را افزایش میدهد.
در مقابل، سیستمهای گرمایش تابشی مانند بخاری تابشی، انرژی حرارتی را به طور مستقیم به سطح گیاهان و خاک منتقل میکنند. این روش به طور طبیعی دما را در نقاط مختلف گلخانه یکنواخت کرده و جلوی تجمع حرارت زیر سقف را میگیرد. به این ترتیب، اتلاف حرارتی به حداقل میرسد و مصرف انرژی به شدت پایین میآید. این سیستمها به گیاهان گرمای طبیعی مشابه تابش خورشید را ارائه میدهند و میتوانند تا حد چشمگیری جلوی مصرف گاز و برق را بگیرند.
علاوه بر این، به دلیل عدم جابهجایی هوای زیاد، کیفیت هوای گلخانه بهبود یافته و نیاز به ورود هوای تازه کاهش مییابد. همچنین، نصب این دستگاهها در ارتفاع، فضای کمتری را اشغال مینماید. قابلیت نصب ترموستات بر روی دستگاههای تابشی هم یکی از ویژگیهای منحصر بهفرد این سیستمهاست که باعث میشود در صورت خرابی یک مشعل، تأمین گرمایش همچنان ادامه یابد.
6 تاثیر گرمایش تابشی بر گیاهان
بکارگیری سیستمهای گرماتاب یکی از روشهای نوین برای تأمین حرارت در گلخانهها و محیطهای کشت است و حالا در 6 بند، میخواهیم تاثیر گرمایش تابشی بر گیاهان را بیان کنیم. البته لازم است بدانید که هیتر تابشی لوله ای میتواند تاثیرات مثبت و منفی بر گیاهان داشته باشد، مهم اینست که با مدیریت مناسب گلخانه، شرایط محیطی به جهت بهینهسازی رشد گیاهان شکل بگیرد.
1. افزایش دما و تاثیر آن بر رشد
-
الف/ تسریع در فرآیندهای متابولیکی
هیترهای لولهای به افزایش دما در محیط کشت کمک میکند. هر گلخانهداری میداند که دماهای بالاتر باعث تسریع در فرآیندهای متابولیکی گیاهان میشود، از جمله فتوسنتز، تنفس و جذب مواد مغذی؛ این امر میتواند به رشد سریعتر و بهبود کیفیت محصولات منجر شود. از طرفی، گرمایش گلخانه در زمستان نیازمند رسیدن به دما در کمترین زمان است که با وجود این محصول برآورده میشود.
-
ب/ کنترل استرس حرارتی
در دماهای بالا، گیاهان ممکن است دچار استرس حرارتی شوند. گرمایشی تابشی با ایجاد دمای یکنواخت و جلوگیری از نوسانات دما، کاهش استرس حرارتی را در پی خواهد داشت.
2. تاثیر بر فتوسنتز
-
الف/ بهبود کارایی فتوسنتز
یک تاثیر گرمایش تابشی بر گیاهان را در خصوص فتوسنتز باید بدانیم. بخاری سقفی گلخانه کارایی فتوسنتز را بهبود بخشیده و با فراهم کردن گرمای مناسب، به گیاه اجازه میدهد تا انرژی را به طور موثرتری دریافت نماید.
-
ب/ افزایش نور دریافتی
به دلیل عدم ایجاد جریانهای هوایی قوی، سیستم تابشی باعث افزایش نور دریافتی گیاهان گردیده که این موضوع به نوبه خود به بهبود فرآیند فتوسنتز کمک میکند.
3. تاثیر بر رطوبت خاک و نیاز آبی
-
الف/ کاهش تبخیر
گرمایش تابشی میتواند به کاهش تبخیر آب از سطح خاک کمک کند. با کاهش تبخیر، رطوبت خاک برای مدت زمان بیشتری حفظ میشود و نیاز به آبیاری کاهش مییابد.
-
ب/ بهینهسازی نیاز آبی
این سیستم میتواند بهینهسازی نیاز آبی گیاهان را به شکل اصولی پیش ببرد. گیاهان با دریافت حرارت مستقیم، میتوانند بهتر از آب موجود در خاک استفاده و در نتیجه رشد بهتری خواهند داشت.
4. تاثیر بر بیماریها و آفات
-
الف/ کاهش رطوبت
یکی از مزایای گرماتابشی، کاهش رطوبت در محیط است. هرچه در یک سالن رطوبت کمتر باشد، بروز بیماریها و آفات نیز کمتر خواهد بود. همچنین با جلوگیری از تجمع رطوبت روی سطوح گیاهان، خطر ابتلا به بیماریهای قارچی کاهش مییابد.
-
ب/ بهبود شرایط بهداشتی
شرایط بهداشتی بهبود یافته در گلخانهها، به دلیل عدم وجود رطوبت اضافی و دماهای یکنواخت، میتواند به کاهش آفات و بیماریها کمک کند.
5. زمانبندی گلدهی
-
الف/ تسریع در بلوغ
هیترهای نسل جدید بلوغ گیاهان را تسریع میبخشند. این سیستم با فراهم کردن دما و شرایط مناسب، زمان گلدهی را کاهش داده و در نتیجه میتوان تولید را افزایش داده و در نهایت، سود بیشتری را دریافت کرد.
-
ب/ یکنواختی در زمان گلدهی
با استفاده از گرمایش تابشی، زمانبندی گلدهی در گیاهان مختلف یکنواختتر میشود، که این امر میتواند به بهبود کیفیت محصول و افزایش سودآوری کمک کند.
6. بهبود کیفیت محصول
-
الف/ افزایش کیفیت میوه و سبزیجات
گرمایشی تابشی میتواند به بهبود کیفیت میوهها و سبزیجات رسیده، چرا که دما و رطوبت بهینه باعث تولید میوههای بزرگتر، خوشمزهتر و با رنگ و عطر بهتر میشود.
-
ب/ کاهش ضایعات
با بهبود کیفیت محصولات، ضایعات نیز کاهش مییابد. این تاثیر گرمایش تابشی بر گیاهان به افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای تولید منجر میشود.
نتیجهگیری تاثیر هیتر تابشی بر گیاهان
هر گلخانهداری به طبع به دنبال کشت مناسب، برداشت خوب و سود عالی میباشد. یکی از مزیتهای گلخانهها اینست که امکان کشت در طول سال و فصلهای گوناگون فراهم بوده اما باید برای رسیدن به آن، از سیستمهای گرمایشی و سرمایشی کارآمد نیز بهره برد. یکی از این کالاها، بخاری تابشی است.
از یک سو، این محصول دما را در محیطهای کشت افزایش داده و به رشد سریعتر گیاهان منجر گردیده و از سوی دیگر، از ایجاد آفات، یخزدگی نایلونها و اتلاف انرژی جلوگیری کرده و بر فتوسنتز تاثیر بسزایی میگذارد.
همچنین تاثیر گرمایش تابشی بر گیاهان را میتوان یکی از موثرترین روشها برای بهبود شرایط رشد گیاهان در گلخانهها و محیطهای کشت رسیدن به گرمایش گلخانه دانست. با توجه به مزایای ذکر شده، استفاده از سیستم گرمایش تابشی میتواند به عنوان یک راهکار موثر در کشاورزی مدرن مورد توجه قرار گیرد.
بیشتر بخوانید: محاسبه تعداد فن گلخانه